Tầm quan trọng của những hình tượng ngầm (tiếp tục)
Các hình tượng ngầm góp phần giúp hiểu rõ hơn về các vấn đề trong phát triển phần mềm, tương tự như
cách chúng giúp hiểu rõ hơn về các vấn đề khoa học. Trong bài diễn văn nhận giải Turing năm 1973,
Charles Bachman đã mô tả sự chuyển đổi từ quan điểm phổ biến coi Trái Đất là trung tâm vũ trụ sang
quan điểm coi Mặt Trời là trung tâm. Mô hình lấy Trái Đất làm trung tâm của Ptolemy đã tồn tại suốt
1400 năm mà không gặp phải sự thách thức đáng kể nào. Sau đó, vào năm 1543, Copernicus đã đưa ra thuyết
nhật tâm—ý tưởng cho rằng Mặt Trời, chứ không phải Trái Đất, mới là trung tâm của vũ trụ. Sự thay đổi
trong mô hình tư duy này cuối cùng đã dẫn đến việc phát hiện ra các hành tinh mới, việc phân loại lại
Mặt Trăng thành vệ tinh thay vì hành tinh, và một cách hiểu khác về vị trí của nhân loại trong vũ trụ.
Bachman đã so sánh sự chuyển đổi từ mô hình Ptolemy sang Copernicus trong thiên văn học với sự thay đổi
trong lập trình máy tính vào đầu những năm 1970. Khi Bachman đưa ra sự so sánh này vào năm 1973, lĩnh
vực xử lý dữ liệu đang chuyển từ quan điểm coi máy tính là trung tâm của hệ thống thông tin sang quan
điểm coi cơ sở dữ liệu là trung tâm. Bachman chỉ ra rằng những người tiên phong trong lĩnh vực xử lý
dữ liệu từng muốn xem mọi dữ liệu như một dòng tuần tự các thẻ (cards) chạy qua máy tính (quan điểm lấy
máy tính làm trung tâm). Sự thay đổi ở đây là chuyển trọng tâm sang một kho dữ liệu mà máy tính sẽ tác
động lên đó (quan điểm hướng cơ sở dữ liệu).
Ngày nay, thật khó tưởng tượng có ai đó lại nghĩ rằng Mặt Trời di chuyển quanh Trái Đất. Tương tự như
vậy, cũng khó mà tưởng tượng được một lập trình viên lại nghĩ rằng mọi dữ liệu đều có thể được xem như
một dòng tuần tự các thẻ. Trong cả hai trường hợp, một khi lý thuyết cũ đã bị loại bỏ, thật khó tin rằng
từng có ai đó tin vào nó. Điều còn đáng kinh ngạc hơn nữa là những người từng tin vào lý thuyết cũ lại
coi lý thuyết mới là điều nực cười, giống hệt như cách bạn nhìn nhận lý thuyết cũ ở thời điểm hiện tại.
Quan điểm coi Trái Đất là trung tâm vũ trụ đã kìm hãm các nhà thiên văn học – những người vẫn khăng
khăng giữ lấy nó ngay cả khi đã có một lý thuyết ưu việt hơn. Tương tự, quan điểm coi máy tính là trung
tâm của thế giới điện toán đã kìm hãm các nhà khoa học máy tính – những người vẫn bám víu lấy nó
ngay cả khi lý thuyết lấy cơ sở dữ liệu làm trung tâm đã xuất hiện.
—————————
Không nên xem nhẹ giá trị của các hình tượng ngầm. Các hình tượng ngầm có ưu điểm là tạo ra những kỳ
vọng về hành vi mà ai cũng hiểu được. Nhờ đó, các trao đổi không cần thiết và những hiểu lầm được giảm
thiểu, còn quá trình học tập và đào tạo thì diễn ra nhanh chóng hơn. Thực chất, hình tượng ngầm là một
cách để nội hóa và trừu tượng hóa các khái niệm, cho phép tư duy đạt đến tầm cao mới và tránh được những
sai sót ở cấp độ thấp.
—Fernando J. Corbató